# Jak zrobić ustawienia lokalne w Linux-ie. (Locales)

## Peeter Joot, peeter_joot@vnet.ibm.com
v1.5, 21 Lipca 1997.
Wersja polska: Bartosz Maruszewski B.Maruszewski@jtz.org.pl
v1.4, 4 Listopada 1997

Dokument ten opisuje jak skonfigurować twojego Linux-a, aby móc używać pakietu "Locales", czyli ustawień narodowych. Dokument ten jest napisany w standardzie ISO-8859-2. Wersja oryginalna znajduje się pod adresem ftp.icm.edu.pl. Nowsza wersja zawiera uaktualnione wskazania na katalog zawierający jądra na ftp.icm.edu.pl

## 1. Wprowadzenie.

To jest naprawdę opis tego co musiałem zrobić, żeby działał u mnie pakiet "Locales". Zrobiłem to tylko dla zabawy, i pomyślałem, że może niektórzy chcą sami spróbować. Jak już raz wszystko poustawiasz, powinieneś móc używać aplikacji korzystających z NLS, wraz z twoimi lokalnymi ustawieniami. Już niedługo pakiet "Locales" powinien być częścią standardowych dystrybucji i większość z tego co tu napisałem będzie niepotrzebne.

## 2. Co to w ogóle jest pakiet "Locales"?

Jest to pakiet, który zawiera ustawienia specyficzne dla twojego kraju. (zapis daty, czasu, specjalne litery itp.) Ustawień tych nie powineneś zapisywać na stałe w swoich programach.

Jeśli masz na swoim komputerze zainstalowane ustawienia lokalne dla różnych krajów/języków, to poprzez następujące zmienne możesz kontrolować zachowanie programów korzystających z nich. Ustawieniem domyślnym jest ustawienie wg. standardu C lub POSIX zapisane na stałe w "libc".

LANG

  -- ustawia jakiego języka używamy; może być zmienione przez zmienną LC_xxxx,

LC_COLLATE

  -- ustawia porządek sortowania,

LC_CTYPE

  -- definicje znaków, duże i małe litery... używane jest to przez takie funkcje jak: toupper, tolower, islower, isdigit itp.

LC_MONETARY

  -- definicja formatu liczb związanych z pieniędzmi. Są tu definicje separatora tysięcy, separatora ułamkowego, symbolu pieniądza (zł) i miejsce, gdzie należy go umieścić,

LC_NUMERIC

  -- separatory tysięcy i ułamkowe oraz grupowanie numeryczne,

LC_TIME

  -- definicja formatu czasowego i datowego. Są tu zdefiniowane np. dni tygodnia, miesiące,

LC_MESSAGES

  -- wyrażenia Nie i Tak,

LC_ALL

  -- ustawia jakiego języka używamy i zmienia wszystkie inne zmienne LC_xxxx.

Oto niektóre ustawienia, a jest ich znacznie więcej:

en_CA

  -- kanadyjski angielski,

en_US

  -- amerykański angielski,

de_DE

  -- niemiecki niemiecki,

fr_FR

  -- francuski francuski.

Jeśli piszesz program i chcesz, aby można go było używać na całym świecie respektuj ustawienia lokalne. Najważniejszym powodem jest to, że nie każdy będzie używał tego samego zestawu znaków czy strony kodowej co ty.

Upewnij się, że nie robisz czegoś takiego w swoich programach:

       /* sprawdź czy to litera */
       if ( (( c >= 'a') && ( c <= 'z' )) ||
            (( c >= 'A') && ( c <= 'Z' )) ) { ... }

Jeśli napiszesz coś takiego, to zakładasz, że użytkownik będzie używał tylko podstawowych znaków z kodu ASCII i nie bierzesz pod uwagę, iż może używać strony kodowej specyficznej dla swojego kraju. Pomija to takie znaki jak np. a-umlaut, które zostałoby użyte w środowisku niemieckim. Zamiast tego powinieneś raczej używać funkcji, które respektują lokalne ustawienia, jak np. isalpha(). Jeśli twój program wyraźnie wymaga tylko podstawowych znaków ASCII (US-ASCII), dalej używasz funkcji isalpha(), ale musisz także ustawić zmienną LANG albo LC_CTYPE albo LC_ALL na "C" lub użyć funkcji `setlocale(LC_CTYPE, "C")`.

Ustawienia lokalne pozwalają na dużą elastyczność i robią pewne założenia, o których programista mógł zapomnieć.

Na przykład nie możesz z góry założyć pozycji danego znaku na stronie kodowej. Nic nie stoi na przeszkodzie, żebyś np. stworzył sobie stronę kodową, na której "A" byłoby na pozycji 99 a nie 65.

Podstawową ideą jest to, że różni ludzie mówią różnymi językami, przetsrzegają różnych reguł sortowania, używają różnych stron kodowych i mieszkają w różnych krajach. Ustawienia lokalne i funkcje, które ich przstrzegają dają środki na respektowanie takich rzeczy i odpowiedniego ich traktowanie. Nie wymaga to dużego nakładu pracy, tylko trochę innego sposobu myślenia podczas pisania takich programów.

## 3. Uwagi.

- Aby ustawienia lokalne na moim komputerze działały musiałem odnowić kilka rzeczy. No i tak: ftp.torun.pdi.net w katalogu `/pub/nls/locale`. znajdują się wszystkie potrzebne programy. Nie wiedziałem, że jest osobny pakiet "Locales" i jakoś się domyśliłem, że trzeba mieć zainstalowane odpowiednie biblioteki libc i lib.so. Z tego powodu to HOWTO jest w większości zapisem tego co ja musiałem zrobić, żeby odnowić biblioteki. Jeśli zrobisz to w taki sposób jak ja, będziesz musiał mieć system ELF, albo zmienić swój na taki, jak już ustawisz swoje lokalne definicje.
- Wszystko co robiłem, aby odnowić swój system, to to samo, co jest potrzebne, aby przejść z a.out na ELF. Jeśli tego nie zrobiłeś, albo jeśli zrobiłeś to poprzez reinstalację Linux-a, powinieneś zdobyć ostatnią wersję `ELF-HOWTO`. Jest to wspaniały podręcznik, w którym znajdziesz dodatkowe wskazówki dotyczące instalacji bibliotek libc, ld.so i innych odnowień do ELF-a.
- Przed instalacją czegokolwiek, przeczytaj odpowiednie pliki dostarczone wraz z wersją instalacyjną (README itp.). Jeśli popsujesz sobie coś, bo źle zinterpretowałeś coś, co ja tutaj napisałem, albo przez (oby nie) zrobienie czegoś co ja zrobiłem, nie wiń mnie proszę.
- Jeśli zapomnisz zainstalować nową bibliotekę libc albo ld.so, to możesz doprowadzić nawet do tego, że nie będziesz mógł wystartować systemu. Także lepiej mieć pod ręką dyskietkę startową, i upewnij się, że wszelkie krytyczne albo niezamienialne dane są zarchiwizowane.

## 4. Czego potrzebujesz.

Kilka rzeczy musisz sobie ściagnąć. Wszystko czego potrzebujesz znajdziesz na ftp.icm.edu.pl Kiedy ja instalowałem u siebie ustawienia lokalne używałem libc-5.2.18, która jest teraz troche przestarzała. Jak na razie powiedziano mi, że bieżącą wersją jest 5.4.17 i taką też umieszczam w opisie. Przypuszczalnie libc-5.4.17 będzie przestarzała zanim zdążysz mrugnąć więc po prostu użyj najnowszej dostępnej wersji.

Rozważ użycie glibc (gnu libc) zamiast Linux libc 5 w pracach unaradawiających (internalizacyjnych). Glibc jest w pełni unarodowiona i ma pełne wsparcie dla programowania narodowego tak samo jak jest w pełni przenaszalna FIXME i ma wbudowaną obsługę wątków. Prawie cała internalizacja zrobiona w libc 5 wzięta zostałą z glibc. Lokalizacje i mapy klawiszy dla glibc są powiązane z dodatkami o lokalizacjami glibc.

Jeśli jesteś za używaniem glibc, to możesz pominąć to mini-howto. Dołączanie dodatków lokalizacyjnych do kompilacji i instalacji glibc jest trywialne i opisane jest w dokumentacji do instalacji glibc.
ednak ostrzegam, że pełna aktualizacja nie jest trywialnym zadaniem! Mam nadzieję, że RedHat (którego używam) wypuści niedługo dystrybucję opartą na glibc, bo jakoś nie uśmiecha mi się rekompilacja całego mojego systemu. Wszystkie poniższe pakiety możesz znaleźć pod adresem ftp.icm.edu.pl w katalogu /pub/Linux/sunsite/GCC oprócz "make" - /pub/Linux/sunsite/devel/make oraz jądra - /pub/Linux/kernel/

- `ustawienia lokalne i źródła zestawów znaków` -- to jest to, co kompilujesz, używając localedef,
- libc-5.4.x.bin.tar.gz -- biblioteki dzielone w wersji ELF dla bibliotek C i MATH. Zauważ, że prekompilowany dla biblioteki libc-5.4.17 program "localedef" ma przypuszczalnie w sobie błąd i tworzy LC_CTYPE ze złą liczbą magiczną. Oznacza to przypuszczalnie, że jakaś stara wersja "localedef" dostała się do dystrybucji.
- libc-5.4.x.tar.gz -- źródła bibliotek dzielonych w wersji ELF - będziesz tego potrzebował, aby skompilować localedef,
- make-3.74.tar.gz -- może będziesz musiał skompilować "make", tak aby zawierał łatę na tzw. `dirent bug`,
- release.libc-5.4.x -- ta wersja zawiera łatę, która pozwala skompilować "make", minęło już sporo czasu odkąd powstał błąd w libc i przypuszczalnie nie musisz się już tym przejmować.
- ld.so-1.8.x -- biblioteka do łączenia dynamicznego w wersji ELF,
- gcc-2.7.2+ -- kompilator C w wersji ELF,
- jądro 2.0.x -- jądro w wersji ELF,
- binutils 2.7.0.x -- różne narzędzia do binariów potrzebne do kompilacji.

## 5. Instalacja wszystkiego.

Oto co zrobiłem, aby wszystko zainstalować. Miałem już system ELF (kompilator, jądro ...).

1. Najpierw zainstalowałem pakiet binutils: `tar xzf binutils-2.6.0.2.bin.tar.gz -C /`
2. Potem zainstalowałem bibliotekę do łączenia:

          tar zxf ld.so-1.7.12.tar.gz -C /usr/src
          cd /usr/src/ld.so-1.7.12
          sh instldso.sh

3. Potem binaria do libc. Przeczytaj odpowiednie pliki dotyczące instalacji w `release.libc-5.4.17`.

          rm -f /usr/lib/libc.so /usr/lib/libm.so
          rm -f /usr/include/iolibio.h /usr/include/iostdio.h
          rm -f /usr/include/ld_so_config.h /usr/include/localeinfo.h
          rm -rf /usr/include/netinet /usr/include/net /usr/include/pthread
          tar -xzf libc-5.4.17.bin.tar.gz -C /

4. Teraz trzeba uruchomić `ldconfig`, żeby zlokalizować nowe biblioteki dzielone: `ldconfig -v`.
5. Jest błąd, który został już poprawiony w libc. Powodował on złe działanie "make" i innych programów. Oto co zrobiłem, żeby skompilować i zainstalować "make":

          tar zxf make-3.74.tar.gz -C /usr/src
          cd /usr/src/make-3.74
          patch < ścieżka_do_release.libc-5.4.17
          configure --prefix=/usr
          sh build.sh
          ./make install
          cd ..
          rm -rf make-2.74

6. Teraz można skompilować i zainstalować localedef:

          mkdir /usr/src/libc
          tar zxf libc-5.4.17.tar.gz -C /usr/src/libc
          cd /usr/src/libc
          cd include
          ln -s /usr/src/linux/include/asm .
          ln -s /usr/src/linux/include/linux .
          cd ../libc
          ./configure
          make clean ; make depend
          cd locale
          make programs
          mv localedef /usr/local/bin
          mv locale /usr/local/bin

7. Umieść zestawy znaków tam, gdzie je znajdzie `localedef`. Ja użyłem zestawów znaków i locales z `ftp.dkuug.dk` (charmaps.tar i locales.tar). W Polsce dostępne są pod adresem: ftp.arch.pwr.wroc.pl w katalogu `/mirror/linux/nls/locale/dkuug`. Starsze "localedef" (5.2.18) szukało źródeł zestawów znaków w katalogu `/usr/share/nls/charmap`, ale teraz "localedef" szuka ich w katalogu `/usr/share/i18n/charmaps` oraz źródeł definicji lokalnych w `/usr/share/i18n/locales`

          mkdir /usr/share/i18n
          mkdir /usr/share/i18n/charmaps
          mkdir /usr/share/i18n/locales
          tar xf charmaps.tar -C /usr/share/i18n/charmaps
          tar xf locales.tar -C /usr/share/i18n/locales

   Nowsze "localedef" (5.4.17) są sprytniejsze i szukają zbiorów źródłowych definicji lokalnych podczas obsługi funkcji "copy". Podczas, gdy starsze "localedef" musiały mieć już utworzone pliki źródłowe definicji lokalnych, aby obsłużyć funkcję "copy". Poniższa lista poleceń ma wysortowane zależności i może być użyta, aby wygenerować wszystkie objekty lokalne w zaleźności od używanej wersji biblioteki libc, ale powinieneś móc teraz utworzyć tylko te, które chcesz.

          localedef -ci en_DK -f ISO_8859-1:1987 en_DK
          localedef -ci sv_SE -f ISO_8859-1:1987 sv_SE
          localedef -ci fi_FI -f ISO_8859-1:1987 fi_FI
          localedef -ci sv_FI -f ISO_8859-1:1987 sv_FI
          localedef -ci ro_RO -f ISO_8859-1:1987 ro_RO
          localedef -ci pt_PT -f ISO_8859-1:1987 pt_PT
          localedef -ci no_NO -f ISO_8859-1:1987 no_NO
          localedef -ci nl_NL -f ISO_8859-1:1987 nl_NL
          localedef -ci fr_BE -f ISO_8859-1:1987 fr_BE
          localedef -ci nl_BE -f ISO_8859-1:1987 nl_BE
          localedef -ci da_DK -f ISO_8859-1:1987 da_DK
          localedef -ci kl_GL -f ISO_8859-1:1987 kl_GL
          localedef -ci it_IT -f ISO_8859-1:1987 it_IT
          localedef -ci is_IS -f ISO_8859-1:1987 is_IS
          localedef -ci fr_LU -f ISO_8859-1:1987 fr_LU
          localedef -ci fr_FR -f ISO_8859-1:1987 fr_FR
          localedef -ci de_DE -f ISO_8859-1:1987 de_DE
          localedef -ci de_CH -f ISO_8859-1:1987 de_CH
          localedef -ci fr_CH -f ISO_8859-1:1987 fr_CH
          localedef -ci en_CA -f ISO_8859-1:1987 en_CA
          localedef -ci fr_CA -f ISO_8859-1:1987 fr_CA
          localedef -ci fo_FO -f ISO_8859-1:1987 fo_FO
          localedef -ci et_EE -f ISO_8859-1:1987 et_EE
          localedef -ci es_ES -f ISO_8859-1:1987 es_ES
          localedef -ci en_US -f ISO_8859-1:1987 en_US
          localedef -ci en_GB -f ISO_8859-1:1987 en_GB
          localedef -ci en_IE -f ISO_8859-1:1987 en_IE
          localedef -ci de_LU -f ISO_8859-1:1987 de_LU
          localedef -ci de_BE -f ISO_8859-1:1987 de_BE
          localedef -ci de_AT -f ISO_8859-1:1987 de_AT
          localedef -ci sl_SI -f ISO_8859-2:1987 sl_SI
          localedef -ci ru_RU -f ISO_8859-5:1988 ru_RU
          localedef -ci pl_PL -f ISO_8859-2:1987 pl_PL
          localedef -ci lv_LV -f BALTIC lv_LV
          localedef -ci lt_LT -f BALTIC lt_LT
          localedef -ci iw_IL -f ISO_8859-8:1988 iw_IL
          localedef -ci hu_HU -f ISO_8859-2:1987 hu_HU
          localedef -ci hr_HR -f ISO_8859-4:1988 hr_HR
          localedef -ci gr_GR -f ISO_8859-7:1987 gr_GR

## 6. I co teraz?

Po przejściu omówionych powyżej kroków powinieneś móc używać ustawień lokalnych na swoim komputerze. Oto prosty przykładowy program.

       /* test.c : prosty przykładowy program do sprawdzenia czy
       ustawienia lokalne działają
       */
        #include <locale.h>
        #include <stdio.h>
        #include <time.h>

        main(){
                time_t t;
                struct tm * _t;
                char buf[256];

                time(&t);
                _t = gmtime(&t);

                setlocale(LC_TIME,"");
                strftime(buf,256,"%c",_t);

                printf("%s\n",buf);
        }

Żeby sprawdzić jakie są bieżące ustawienia możesz użyć programu "locale". Skompiluj powyższy program i uruchom z różnymi ustawieniami. `gcc -s -o Test test.c` Zobacz jakie są bieżące ustawienia: `locale`

       LANG=POSIX
       LC_COLLATE="POSIX"
       LC_CTYPE="POSIX"
       LC_MONETARY="POSIX"
       LC_NUMERIC="POSIX"
       LC_TIME="POSIX"
       LC_MESSAGES="POSIX"
       LC_ALL=

       Hmmm... ustawienia standardowe C...
       No to zmieńmy na inne:

       export LC_TIME=en_CA -- kanadyjski angielski
       Test
       Sat 23 Mar 1996 07:51:49 PM

       A teraz francuski kanadyjski:
       export LC_TIME=fr_CA
       Test
       sam 23 mar 1996 19:55:27

## 7. Naprawa błędu "catopen".

Instalacja obsługi ustawień lokalnych naprawia automatycznie błąd (a może zaletę) w poleceniu "catopen" w bibliotece libc. Powiedzmy, że napiszesz program, który używa komunikatów z katalogu `/home/peeter/catalogs/de_DE`.

Teraz - jeśli wykonasz następujące polecenia nie mając zainstalowanych ustawień lokalnych dla de_DE,

       export LC_MESSAGES=de_DE
       export NLSPATH=/home/peeter/catalogs/%L/%N.cat:$NLSPATH

katalog z niemieckimi komunikatami nie zostanie otwarty. Funkcja catgets pobierze komunikaty z katalogu standardowego.

Dzieje się tak ponieważ funkcja "catopen" wywołuje funkcję "setlocale", żeby pobrać odpowiednie komunikaty, a funkcja "setlocale" zwróci błąd pomimo tego, że została ustawiona zmienna środowiskowa. Następnie funkcja "catopen" próbuje załadować komunikaty zastępując wszystkie "L" literą "C" w zmiennej NLSPATH.

Możesz nadal używać swojego katalogu z komunikatami bez definiowania ustawień lokalnych, ale musiałbyś bezpośrednio ustawić część "L" zmiennej NLSPATH:

       export NLSPATH=/home/peeter/catalogs/de_DE/%N.cat:$NLSPATH

ale to mija się z celem zastosowania zmiennych ustawień lokalnych.

## 8. Pytania i odpowiedzi.

Sekcja ta mogłaby urosnąć i zmienić się w FAQ, ale jest jeszcze za mała.

## 8.1 msgcat

Używam Linux-a i napisałem taki program:

       --------------------------------------------------------------------
       #include <stdio.h>
       #include <locale.h>
       #include <features.h>
       #include <nl_types.h>

       main(int argc, char ** argv)
       {
               nl_catd catd;

               setlocale(LC_MESSAGES, "");
               catd = catopen("msg", MCLoadBySet);
               fprintf(stderr,catgets(catd, 1, 1, "otwarcie komunikatów lokalnych nie powiodło się\n"));
               catclose(catd);
       }

       --------------------------------------------------------------------
       $ msg.m
       $set 1

       1 locale message pass\n
       --------------------------------------------------------------------

Jeśli użyję bezwzględnej ścieżki dostępu w "catopen", np.:

`catopen("/etc/locale/msg.cat", MCLoadBySet);`

To jest dobrze. Ale jeśli używam poprzedniego przykładu "catopen" zwraca mi -1 (czyli, że się nie powiodło)

Częściowa odpowiedź na to pytanie jest w poprzedniej sekcji, ale podam jeszcze trochę dodatkowych informacji.

Jest wiele "odpowiednich miejsc", gdzie możesz umieścić katalog z komunikatami. Nawet gdybyś nie ustawił zmiennej środowiskowej NLSPATH, to jest ona następująco zdefiniowana w libc:

       $ strings /lib/libc.so.5.4.17 | grep locale | grep %L
       /etc/locale/%L/%N.cat:/usr/lib/locale/%L/%N.cat:/usr
       /lib/locale/%N/%L:/usr/share/locale/%L/%N.cat:/usr/
       local/share/locale/%L/%N.cat

Więc jeśli zrobiłeś jedno z poniższych:

       $ export LC_MESSAGES=en_CA
       $ export LC_ALL=en_CA
       $ export LANG=en_CA

to funkcja `catopen("msg", MCLoadBySet);` działałaby, gdyby twój katalog z komunikatami był jednym z:

       /etc/locale/en_CA/
       /usr/lib/locale/en_CA/
       /usr/lib/locale/msg/
       /usr/share/locale/en_CA/
       /usr/local/share/locale/en_CA/

Jednak to nie zadziała jeśli nie masz zainstalowanych ustawień lokalnych dla en_CA, ponieważ funkcja "setlocale" nie powiedzie się i w wywołaniu funkcji "catopen" w miejsce "L" zostanie podstawiona litera "C".

## 9. Zakończenie.

To tyle. Mam nadzieję, że ten "podręcznik" pomógł ci chociaż trochę. Jest zapewne dużo miejsc, gdzie możesz szukać dodatkowych informacji na temat pisania programów zgodnych z ustawieniami lokalnymi. Założę się, że jeśli poszukasz trochę po sieci (WWW), to znajdziesz dużo informacji. Ulrich Drepper, który zaimplementował większość kodu umiędzynarodowiającego, ma troche informacji na swojej stronie WWW; możesz tam zacząć. Jest także trochę informacji na stronach informacyjnych i w podręczniku systemowym "man" o libc.

## 9.1 Od tłumacza.

Jeśli znalazłeś jakieś rażące błędy ortograficzne, gramatyczne, składniowe, techniczne to pisz do mnie:

B.Maruszewski@jtz.org.pl

Oficjalną stroną tłumaczeń HOWTO jest http://www.jtz.org.pl/

Aktualne wersje przetłumaczonych dokumentów znajdują się na tejże stronie. Dostępne są także poprzez anonimowe ftp pod adresem `ftp.jtz.org.pl/HOWTO/`

Przetłumaczone przeze mnie dokumenty znajdują się także na mojej stronie WWW. Są tam też odwołania do Polskiej Strony Tłumaczeniowej.

Kontakt z naszą grupą, grupą tłumaczy możesz uzyskać poprzez listę dyskusyjną jtz@ippt.gov.pl. Jeśli chcesz sie na nią zapisać, to wyślij list o treści `subscribe jtz Imię Nazwisko` na adres `majordomo@ippt.gov.pl`

Zmiany wprowadzone przeze mnie do tego dokumentu to polskie odnośniki do serwerów ftp i WWW.
W wersji v1.31 została poprawiona nazwa pliku testowego z "test" na "Test", co jak zauważył jeden z czytelników ma podstawowe znaczenie ponieważ program "test" już istnieje w systemie.